تعريف آب آلودهآبی که دارای عوامل بیماری زای عفونی یا انگلی، مواد شیمیایی سمی، ضایعات و فاضلاب خانگی و صنعتی باشد را آب آلوده می‌گویند. آلودگی آب از فعالیت‌های انسانی نشات می‌گیرد. منابع آلاینده آب عبارتند از:

  • گنداب که عوامل زنده بیماری زا و مواد آلی تجزیه پذیر را دربردارد
  • مواد زائدتجاری و صنعتی در بر دارنده عوامل سمی از نمک‌های فلزی یا مواد شیمیایی پیچیده مصنوعی
  • آلاینده‌های کشاورزی مانند کودها و آفت‌کش‌ها
  • آلاینده‌های فیزیکی مانند گرما و مواد پرتوزا
انواع آلودگی آبآلودگی قابل انحطاط: این نوع آلودگی را می‌توان از بین برد و یا برای برخی فعالیت‌ها مصرف کرد و در دو گروه زیر دسته‌بندی می‌شوند:
  • آلوده‌کننده قابل انحطاط تند؛ مانند فاضلاب انسانی و زائدات حیوانی
  • آلوده‌کننده قابل انحطاط کند؛ مانند بعضی مواد شیمیایی و رادیواکتیو
آلودگی غیرقابل انحطاط: این نوع آلودگی از راه طبیعی تجزیه نمی‌شوند؛ مانند جیوه، سرب، ترکیبات آلی‌هالوژنه و بعضی از پلاستیک‌ها طبقه‌ بندي آلوده‌كننده‌هاي آببراي مطالعه آلودگي آب، دو نوع عامل يا منبع آلودگي را مي‌توان مورد توجه قرار داد: يكي منابع محدود در مناطقي خاص، نظير فاضلاب‌هاي صنعتي، ديگر منابع غير محدود، مانند مازاد حاصل از فعاليتهاي كشاورزي و نيز موادي كه پس از بارندگي يا به و سيله جريان آب رودخانه‌ها حمل مي‌شوند.نشانه‌هاي آلودگي آب حتي با سطحي ترين توجه مشخص مي‌شوند. براي مثال نوشيدن آب طعم بد مي‌دهد، توده‌هاي علف‌هاي هرز آبي در حجم زيادي از آب رشد مي‌كنند. آب كنار درياها، اقيانوس‌ها، رودخانه‌ها و درياچه‌ها بوي ناخوشايندي منتشر مي‌سازند. منشا اين مشكلات بايد …

تعریف آب آلوده

آبی که دارای عوامل بیماری زای عفونی یا انگلی، مواد شیمیایی سمی، ضایعات و فاضلاب خانگی و صنعتی باشد را آب آلوده می‌گویند. آلودگی آب از فعالیت‌های انسانی نشات می‌گیرد. منابع آلاینده آب عبارتند از:

  • گنداب که عوامل زنده بیماری زا و مواد آلی تجزیه پذیر را دربردارد
  • مواد زائدتجاری و صنعتی در بر دارنده عوامل سمی از نمک‌های فلزی یا مواد شیمیایی پیچیده مصنوعی
  • آلاینده‌های کشاورزی مانند کودها و آفت‌کش‌ها
  • آلاینده‌های فیزیکی مانند گرما و مواد پرتوزا

انواع آلودگی آب

آلودگی قابل انحطاط: این نوع آلودگی را می‌توان از بین برد و یا برای برخی فعالیت‌ها مصرف کرد و در دو گروه زیر دسته‌بندی می‌شوند:

  • آلوده‌کننده قابل انحطاط تند؛ مانند فاضلاب انسانی و زائدات حیوانی
  • آلوده‌کننده قابل انحطاط کند؛ مانند بعضی مواد شیمیایی و رادیواکتیو

آلودگی غیرقابل انحطاط: این نوع آلودگی از راه طبیعی تجزیه نمی‌شوند؛ مانند جیوه، سرب، ترکیبات آلی‌هالوژنه و بعضی از پلاستیک‌ها
طبقه‌ بندی آلوده‌کننده‌های آب

برای مطالعه آلودگی آب، دو نوع عامل یا منبع آلودگی را می‌توان مورد توجه قرار داد: یکی منابع محدود در مناطقی خاص، نظیر فاضلاب‌های صنعتی، دیگر منابع غیر محدود، مانند مازاد حاصل از فعالیتهای کشاورزی و نیز موادی که پس از بارندگی یا به و سیله جریان آب رودخانه‌ها حمل می‌شوند.

نشانه‌های آلودگی آب حتی با سطحی ترین توجه مشخص می‌شوند. برای مثال نوشیدن آب طعم بد می‌دهد، توده‌های علف‌های هرز آبی در حجم زیادی از آب رشد می‌کنند. آب کنار دریاها، اقیانوس‌ها، رودخانه‌ها و دریاچه‌ها بوی ناخوشایندی منتشر می‌سازند. منشا این مشکلات باید به منابع و انواع بسیاری از آلوده‌کننده‌ها نسبت داده شود. آلوده‌کننده‌های آب به ۹ دسته طبقه‌بندی شده‌اند:

۱- زباله‌های متقاضی اکسیژن

۲- عوامل بیماری زا

۳- مواد غذایی گیاهی

۴- ترکیبات آلی سنتز شده (مصنوعی)

۵- نفت

۶- مواد شیمیایی معدنی و کانی‌ها

۷- رسوبات

۸- مواد رادیو اکتیو (پرتوزا)

۹- گرما

زباله‌های متقاضی اکسیژن (اکسیژن خواه)

اکسیژن حل شده در هر نوع آبی لازمه زندگی برای اجتماع گیاهی و حیوانی می‌باشد و بقاء آنها بستگی به توانایی آب در نگهداری کمترین غلظت معین از این ماده حیاتی دارد.

آب زمانی به عنوان آلوده‌شده طبقه‌بندی می‌شود که غلظت Do (غلظت اکسیژن محلول) به زیر سطح مورد نیاز برای بقاء زیست طبیعی در آن بیاید.

بدیهی است که آلوده‌کننده‌های (فاضلاب تصفیه نشده شهری، مواد خارج شده از انبارها، فرایند پس‌مانده‌های غذایی) اگر اکسیژن محلول به طول کامل و به سرعت تخلیه شود باید دارای غلظت بالایی در آب باشند. این مسئله به خصوص برای قسمت‌هایی از آب که معمولا کمترین اکسیژن حل شده را دارند بحرانی و خطرناک می‌شود. سهم حیوانات اهلی در تولید زباله‌های متقاضی اکسیژن به اندازه ۹/۱ بیلیون نفر می‌باشد.

عوامل بیماری زا

آب دارای پتانسیل حمل موجودات ریز بیماری‌زا که سلامتی و زندگی را به خطر می‌اندازند می‌باشد. میکروب‌های بیماری‌زا متناوبا در سراسر آب منتقل می‌شوند و می‌توانند باعث عفونت در ناحیه روده (تیفوئید، اسهال خونی، پاراتیفوئید، وبا) شوند و مسئولیت ایجاد بیماری فلج اطفال و یرقان را بر عهده دارند. از لحاظ تاریخی اولین دلیل برای کنترل آلودگی آب‌ها، جلوگیری از بیماری‌هایی است که مولد آنها در آب وجود دارد. عوامل ایجادکننده بیماری را نمی توان کنترل و سلامت کامل را تامین کرد.

مواد غذایی گیاهی”]

مواد غذایی عامل محدود کننده مهمی در رشد همه گیاهان است. در کنار عوامل دیگر سرعت و فراوانی رشد گیاهان متناسب با مقدار ماده غذایی در دسترس است. مشخص شده که پانزده تا بیست عنصر برای رشد گیاهان سبز مورد نیاز است.

بیش از ۷۰ درصد از ترکیبات فسفره در فاضلاب‌ها در اثر استفاده از شوینده‌های خانگی ایجاد می‌شود و باید اقدام کنترل کننده ای روی این مسئله انجام گیرد.

ترکیبات آلی سنتز شده (مصنوعی)

تولید ترکیبات آلی شیمیایی بعد از جنگ جهانی دوم در دنیا به میزان قابل توجهی افزایش یافت. ترکیبات موجود شامل مواد سوختنی، پلاستیک‌ها، نرم کننده‌ها، فیبرها، الاستومرها، حلال‌ها، شوینده‌ها، رنگ‌ها، مواد ضد آفت، افزودنی‌های غذایی و داروها می‌باشند که از بین آن‌ها شوینده‌ها و مواد آفت‌کش از اهمیت ویژه‌ای برخوردارند.

از آنجایی که استفاده از این ترکیبات شیمیایی به سرعت در حال توسعه است، عوامل مشخص نظیر، انتشار، نابودی و میزان خطر باید مورد بررسی قرار گیرد.

نفت

در سال ۱۸۵۹ اولین چاه نفت با استخراج موفقیت آمیز در پنسیلوانیا بهره‌برداری شد. در حال حاضر سالانه بیش از چند بیلیون بشکه نفت خام در دنیا مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. تولید، توزیع و استفاده سالانه از یک چنین مقدار زیادی نفت باعث ایجاد پی‌آمدهای محیطی می‌شود. آلودگی نفتی در اثر فوران نفت ایجاد می‌شود.

مواد شیمیایی معدنی و کانی‌ها

این گروه از آلوده‌کننده‌های آب شامل نمک‌های معدنی و اسیدهای معدنی و ترکیبات فلزی است. حضور این آلوده‌کننده‌ها در آب سه نتیجه عمومی شامل اسیدیته، شوری و سمی بودن آب را فراهم می‌آورد.

خاصیت اسیدی (اسیدیته): با اهمیتترین منابع برای افزایش دادن اسیدیته شامل زهکشی معادن و باران اسیدی است.

شوری: شوری آب مشاهده غیر معمولی نمی باشد بلکه حدود ۹۷ درصد از کل آب‌های جهان در اقیانوس‌ها و دریاها به صورت آب نمک هستند و ۳ درصد باقیمانده آب شیرین نامیده می‌شود.

سمیت: خاصیت سمی تعدادی از ترکیبات معدنی خصوصا عناصر سنگین فلزی سال‌ها شناخته شده است. تعدادی از این ترکیبات که خواص مطلوبی دارند، مرتبا تولید می‌شوند. احتیاط لازم، ضامن امنیت اشخاصی است که در امر تولید درگیرند.

سمی ترین این مواد در محیط زیست، شامل مواد حاوی جیوه، سرب، کادمیوم، کروم و نیکل می‌باشند. این فلزات در بدن موجودات زنده جمع و به مدت زمان طولانی باقی می‌مانند و به عنوان مجموعه سم عمل می‌نمایند.

رسوبات

رسوبات یکی از انواع آلودگی‌ها که به طور طبیعی در فرآیندهای فرسایشی به وجود می‌آیند. رسوبات در اثر این فرآیند‌ها موجب آلودگی گسترده آب‌های سطحی می‌شوند.

تاثیرات زیان آور رسوبات در آب عبارتند از:

الف: کانال‌های چشمه‌ها، بنادر و مخازن پر می‌شوند. کانال‌ها سرریز شده و عمق آن‌ها تغییر می‌کند و عمر مفید مخازن آب کم می‌شود.

ب: جانوران آبزی رانابود می‌کند. رسوبات ته نشین شده تعداد ماهی‌ها و جانوران صدف دار را کاهش می‌دهد و زیستگاه‌های آن‌ها را می‌پوشاند.

ج: نفوذ نور به درون آب را کاهش می‌دهد. کاهش نفوذ نور خورشید به داخل آب موجب کاهش فرآیند فتوسنتز توسط گیاهان می‌شود.

د: آب را تیره می‌کند. این موجب افزایش هزینه لازم برای تصفیه آب می‌شود.

مواد رادیو اکتیو (پرتوزا)

بعضی از عناصر دارای هسته بسیار ناپایدارند که خود به خود به اجزاء کوچک‌تر تجزیه می‌شوند و انرژی تابشی زیادی تولید می‌کنند.

تشعشع این فرایندهای تجزیه ای مواد رادیو اکتیو بسیار خطرناک و حتی مرگ‌آور است.

خطرناک‌ترین هسته‌های رادیو اکتیو، هسته‌های رادیو اکتیو با نیمه‌عمر متوسط هستند. عناصر رادیو اکتیو (پرتوزا) در هنگام تجزیه هسته‌های خود، اشعه‌های آلفا، بتا پخش پوزیترون، نوترون و اشعه گاما ساطع می‌نمایند.

مواد رادیواکتیو از ضایعات هسته‌ای ناشی از تأسیس نیروگاه هسته‌ای (استخراج و تخلیص اورانیم و توریم) و همچنین استفاده از رادیواکتیو در صنعت و پزشکی و غیره تولید می‌شود.

گرما

گرما معمولا از نظر بیشتر مردم، یک آلوده‌کننده و حداقل به عنوان یک عامل فاسد‌کننده شیمیایی نیست، گرچه افزایش دمای آب بدن سبب تاثیرات زیانباری به بزرگی بسیاری آلوده‌کننده‌های شیمیایی می‌شود.

سرعت هر واکنش شیمیایی، شامل تنفس آبزیان و اکسایش تقریبا با افزایش دما به ازاء هر ۱۰ درجه دو برابر می‌شود. در آب‌های آلوده شده حرارتی، ماهی‌ها به علت افزایش سرعت تنفس به اکسیژن بیشتری نیاز دارند. تهدید بیشتر به زندگی آبزیان از طریق کلرینه‌کردن آب‌های سرد برای استفاده می‌باشد. این کار برای جلوگیری از رشد باکتری‌ها انجام می‌شود. کلر به روی موجودات زنده محیط تاثیر می‌گذارد. کلر، موجودات زنده میکروسکوپی را که در بعضی از زنجیره‌های غذایی اهمیت دارند از بین می‌برد.

آلودگی گرمائی در نتیجه افزایش حرارت آب و در نتیجه مرگ موجودات آبی ایجاد می‌شود.

ادامه مطلب