قراردادهاي واگذاري امتياز (Bot (Build Operate Transferواگذاري امتياز سرمايه گذاري، طراحي، اجرا، بهره برداري، فروش محصولات و بازپرداخت هزينه‌ها و نهايتاً واگذاري پروژه در شرايط مطلوب به طرف، به صورت‌هاي:

  • ساخت، بهره برداري و واگذاري BOT
  • ساخت، مالكيت، بهره برداري و واگذاري BOOT
  • طراحي، ساخت، بهره برداري DBO
  • طراحي، ساخت، بهره برداري و واگذاري DBOT
  • ساخت، مالكيت، بهره برداري BOO
  • ساخت، واگذاري، بهره برداري BTO
  • طراحي، ساخت، تامين منابع، بهره برداري DBFO
براي مثال بهره‌برداري از رستوران محيطي برج ميلاد تهران به صورت BOT به پيمانكار واگذار شده است.قراردادهای مبتنی بر کارایی انرژی (ESCO Energy Service Companies)صنعت ESCO يا شركت‌هاي خدمات انرژي، يكي از ابزارهاي مهم بهينه سازي مصرف انرژي است كه بر پايه اصول مديريت انرژي و دانش مهندسي انرژي بنا شده است. با شكل گيري و توسعه صنعت ESCO در كشور، تدوين برنامه و سياست‌ گذاري هاي بهينه سازي مصرف انرژي و تحقق عملي راهكار‌هاي بهينه سازي انرژي نهادينه می‌شود. مانند‌ قراردادهاي كه در شهرداري تهران براي كاهش هزينه‌هاي انرژي منعقد می‌شود. در اين قراردادها حق الزحمه پيمانكار از صرفه جويي حاصل از كاهش هزينه انجام شده پرداخت مي‌گردد.انواع پروژه‌هاي نمونه شركت‌هاي خدمات انرژي
  • نصب و راه اندازي سيستم هاي گرمايش ساختمان.
  • نصب و راه اندازي سيستم هاي توليد همزمان برق و گرما (CHP) در كارخانجات و مجتمع هاي ساختمان
  • نصب و راه اندازي سيستم هاي بهينه سازي مصرف انرژي در صنايع
  • بازسازي و راه اندازي سيستم هاي روشنايي معاب …

قراردادهای واگذاری امتیاز (Bot (Build Operate Transfer

واگذاری امتیاز سرمایه گذاری، طراحی، اجرا، بهره برداری، فروش محصولات و بازپرداخت هزینه‌ها و نهایتاً واگذاری پروژه در شرایط مطلوب به طرف، به صورت‌های:

  • ساخت، بهره برداری و واگذاری BOT
  • ساخت، مالکیت، بهره برداری و واگذاری BOOT
  • طراحی، ساخت، بهره برداری DBO
  • طراحی، ساخت، بهره برداری و واگذاری DBOT
  • ساخت، مالکیت، بهره برداری BOO
  • ساخت، واگذاری، بهره برداری BTO
  • طراحی، ساخت، تامین منابع، بهره برداری DBFO

برای مثال بهره‌برداری از رستوران محیطی برج میلاد تهران به صورت BOT به پیمانکار واگذار شده است.

قراردادهای مبتنی بر کارایی انرژی (ESCO Energy Service Companies)

صنعت ESCO یا شرکت‌های خدمات انرژی، یکی از ابزارهای مهم بهینه سازی مصرف انرژی است که بر پایه اصول مدیریت انرژی و دانش مهندسی انرژی بنا شده است. با شکل گیری و توسعه صنعت ESCO در کشور، تدوین برنامه و سیاست‌ گذاری های بهینه سازی مصرف انرژی و تحقق عملی راهکار‌های بهینه سازی انرژی نهادینه می‌شود. مانند‌ قراردادهای که در شهرداری تهران برای کاهش هزینه‌های انرژی منعقد می‌شود. در این قراردادها حق الزحمه پیمانکار از صرفه جویی حاصل از کاهش هزینه انجام شده پرداخت می‌گردد.

انواع پروژه‌های نمونه شرکت‌های خدمات انرژی

  • نصب و راه اندازی سیستم های گرمایش ساختمان.
  • نصب و راه اندازی سیستم های تولید همزمان برق و گرما (CHP) در کارخانجات و مجتمع های ساختمان
  • نصب و راه اندازی سیستم های بهینه سازی مصرف انرژی در صنایع
  • بازسازی و راه اندازی سیستم های روشنایی معابر عمومی
  • مدیریت مصرف انرژی در ساختمان های صنعتی و غیرصنعتی
  • بازسازی تجهیزات صنعتی با هدف بهینه سازی مصرف انرژی

ویژگی های شرکت‌های خدمات انرژی

  • مشخص نبودن مبلغ قرارداد

بر خلاف قراردادهای دیگر، قراردادهای شرکت های خدمات انرژی، مبلغ ثابت و مشخصی ندارد بلکه میزان پرداخت به‌ شرکت، به میزان صرفه جویی حاصل شده بستگی دارد. به منظور تعیین سهم شرکت، میزان مصرف انرژی با روش‌های مناسب و دستگاه‌های اندازه گیری، مشخص می‌گردد. این نوع قراردادها قراردادهای مبتنی بر کارایی نامیده می‌شوند.‌

  • تحمیل نشدن هزینه‌ها به مشتری

اقدامات بهینه سازی عموماً بسیار پرهزینه می‌باشند بطوریکه مشتری با دید غیرفنی، به سختی زیر بار قبول ریسک آن‌ خواهد رفت. در قراردادی که شرکت خدمات انرژی، راساً اقدام به سرمایه گذاری می‌کند، مشتری صرفاً در طول قرارداد بخشی از صرفه جویی حاصله در هزینه‌های انرژی را به شرکت پرداخت می‌کند و پس از پایان قرارداد مالکیت تجهیزات نصب شده را بدست می‌آورد. همچنین در سایر قراردادهای خدمات انرژی، مشتری هیچگاه مبلغی بیش از صرفه جویی حاصله به شرکت پرداخت نمی‌کند.

  • کاهش هزینه‌های تعمیر و نگهداری

در اغلب قراردادهای مبتنی بر کارایی که توسط شرکت‌های خدمات انرژی منعقد می‌شود، هزینه‌های تعمیر و نگهداری‌ تمام یا قسمتی از دستگاه های جدید نصب شده نیز می‌تواند در طول قرارداد بر عهده شرکت خدمات دهنده باشد که این باعث کاهش هزینه‌های تعمیر و نگهداری می‌شود. علاوه بر این، شرکت خدمات انرژی متعهد می‌شود در طول قرارداد، آموزش‌های لازم را به تیم نگهداری بدهد تا پس از اتمام قرارداد بتوانند نگهداری کل تجهیزات را در دست گیرند.

معاملات تعویضی (Swap)

معاملات تعویضی یا سوآپ عبارتند از ترکیب یک معامله نقدی و یک معامله سلف (معامله‌ای که در آن جنسی به صورت نقدی خریداری شود ولی تحویل آن در آینده باشد مثل پیش‌خرید گندم از کشاورزان) که به طور همزمان و در ارتباط با هم انجام می‌گیرند. معمولاً این معاملات به منظور انجام آربیتراژ و پوشش وضعیت منفی حساب‌ها توسط موجودی مثبت حساب‌های دیگر به کار می‌رود. مانند معاملات سواپ گاز و نفت

انواع معاملات سواپ

  • سوآپ ارزی دو ارز متفاوت با نرخ بهره ثابت
  • سوآپ نرخ بهره ثابت و دیگری با نرخ بهره متغیر
  • سوآپ ارزی دو ارز یکی با نرخ بهره ثابت و دیگری با نرخ بهره متغیر
  • سوآپ ارزی بهره، در شرایطی که هر دو نرخ بهره یکی هستند.

قراردادهای کلید دردست یا کلید گردان Turn – Key Contracts

قراردادهای کلید در دست به وسیله واگذاری مسئولیت طرح و اجرا به پیمانکار از ابتدا تا مرحله بهره‌برداری بدون نهاد دستگاه نظارت با قیمت‌های مشخص صورت می‌گیرد. مانند بسیاری از قراردادهای ساخت هتل‌ها که در سازمان میراث فرهنگی و گردشگری انجام می‌شود.

قراردادهای طرح و ساخت Design – Build Contracts

طراحی اولیه این قراردادها توسط کارفرما انجام می‌شود و مسئولیت طرح و اجرا به پیمانکار سپرده می‌شود. مانند مثال فوق فقط با این تفاوت که دستگاه نظارت نیز از سوی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری معرفی می‌شود.

قراردادهای طراحی و مدیریت

مشابه قرادادهای طرح و ساخت است با این تفاوت که علاوه اجرا، مدیریت طراحی اولیه هم به عهده پیمانکار است.

قراردادهای پیمان مدیریت MC) Management Contracting)

در این نوع قراردادها، در موضوع پیمان، کلیه اختیارات کارفرمایی در حوزه های طراحی، اجرا، مالی و فنی (با در نظر گرفتن حق الزحمه ثابت یا درصدی) به پیمانکار واگذار می‌شود. بسیاری از شرکت‌های فعال در حوزه نفت و گاز پروژه کاری خود را به صورت MC واگذار می‌نمایند.

CM) Construction Management)

قراردادهای مدیریت اجرایی به وسیله واگذاری مسئولیت انجام امور اجرایی به پیمانکاران ساخت انجام می‌شود.

قرارداد با قیمت کلی Lump Sum Contracts

قرادادهای با قیمت کلی به وسیله عقد قرارداد اجرایی با قیمت ثابت بر اساس مشخصات فنی تعریف شده که از قبل تهیه می‌شود. همانند قراردادهایی که شرکت ایران خودرو با شرکت تام ایران خودرو منعقد می‌نماید و پروژه‌های جدید و توسعه‌ای خود را با قیمت کلی به شرکت تام ایران خودرو واگذار می‌نماید.

قراردادهای فهرست بهایی Unit Price Contracts

این نوع قراردادهای فهرست بهایی بر اساس فهرست بهای مشخص که هر ساله منتشر می‌شود، تهیه می‌گردد. اینگونه قراردادها بیشتر در فعالیت های ابنیه و ساختمان کاربرد دارد. برای مثال واگذاری ساخت قسمتی از ابنیه نمایشگاه بین‌المللی تهران به شرکت‌های پیمانکاری

قراردادهای با حق الزحمه مقطوع Cost Plus Contracts

عقد قراردادهای انجام کار با حق الزحمه درصدی روی هزینه های تمام شده به صورت های زیر انجام می‌شود:

  • هزینه به علاوه درصد ثابت برای حق الزحمه Cost Plus Fixed Percentage
  • هزینه به علاوه حق الزحمه ثابت (مقطوع Cost Plus Fixed Free)
  • هزینه به علاوه حق الزحمه درصدی متغیر Cost Plus Variable Percentage
  • هزینه بر اساس برآورد مطلوب Target Estimate

قراردادهای اجرایی با قیمت تضمین شده Guaranteed Maximum Price

این قراردادها، بر اساس سقف مشخص و کنترل شده هزینه‌ها و با تعریف مشخصات فنی ثابت صورت می‌گیرد.

قراردادهای مهندسی، تدارک و اجرا EPC (Engineering Procurement Construction)

این قراردادها برای انجام مراحل مختلف پروژه اعم از طراحی و مهندسی، تدارک و تامین کالا، تهیه تجهیزات و مصالح، عملیات اجرایی، نصب و راه اندازی بصورت توامان و با شرایط خاص انجام این نوع قراردادها یکی از رایج ترین قراردادها در ایران می‌باشد که اجرای پروژه‌ها به ویژه در بخش صنعتی به پیمانکاران واگذار می‌شود و پیمانکار دست اول EPC خود می‌تواند از پیمانکاران دیگری استفاده نماید. البته این نوع قرارداد که می‌تواند به روش‌های زیر هم صورت گیرد:

  • مهندسی، تدارک کالا و تجهیزات EP (Eng. procurement)
  • مهندسی، تدارک، مدیریت اجرا EPCM (E.P.Const.Manage)
  • مهندسی، تدارک، اجرا و نصب Install EPCI (E. P. Cons)
  • مهندسی، تدارک و نظارت اجرا EPCS (E.P.Cons. Supervise)
  • مهندسی، تدارک و برنامه ریزی ساخت EPMS (E.P.Manaufa.Sched)
  • مهندسی، تدارک و برنامه ریزی تولید EPPS (E.P.Production.Sch)

قراردادهای بیع متقابل Buy Back Contracts

به وسیله عقد قرارداد با سرمایه گذاری خارجی و مفاصاحساب سرمایه گذار از طریق کالا و خدمات تولیدی پروژه انجام

می‌پذیرد. قراردادهای بیع متقابل جزء قراردادهای خرید خدمت محسوب می‌شوند. در این نوع قرارداد، شرکت سرمایه گذار خارجی، کلیه وجوه سرمایه گذاری و همچنین نصب تجهیزات و راه اندازی و انتقال تکنولوژی را بر عهده می‌گیرد و پس از راه اندازی، به کشور میزبان واگذار می‌کند. بازگشت سرمایه و همچنین سود سرمایه از طریق فروش محصولات و خدمات بدست می‌آید. اینگونه قراردادها بیشتر در کشورهای دارای منابع نفت و گاز انجام می‌شود.

ادامه مطلب