1- تعریف:

ممیزی انرژی مجموعه اقداماتی است جهت شناسائی، نحوه توزیع مقادیر و موقعیت‌های مصرف حامل‌‌های انرژی در یک فعالیت یا فرآیند، که طی اجرای آن، فرصت‌‌ها و امکانات صرفه‌جویی انرژی مشخص و ارزیابی می‌گردد. هدف ممیزی انرژی تعیین راه‌حل‌‌هایی برای کاهش مصرف انرژی بر واحد تولیدی محصول (خروجی) و همچنین کاهش هزینه‌‌های بهره‌برداری می‌باشد.مميزي انرژي، مبناي رويكرد مدون جهت تصميم گيري در حوزه مديريت انرژي است و سعي دارد بين كل انرژي ورودي و مصرف آن موازنه برقرار سازد و كليه جريانات انرژي را در امكانات يك مجموعه شناسايي و مصرف انرژي را طبق توابع گسسته محاسبه می‌نمايد. مميزي انرژي صنعتي، يك ابزار مؤثر براي تعريف و اجراي برنامه جامع مديريت انرژي است.به طوركلي مميزي انرژي، تبديل ايده‌‌هاي صرفه‌جويي به واقعيت، از طريق امكان‌سنجي راه حل‌‌هاي متناسب با ساير ملاحظات سازماني در يك چارچوب زماني مشخص مي‌باشد. هدف اوليه مميزي انرژي تعيين و تخمين راه‌‌هايي براي كاهش مصرف انرژي بر واحد محصول توليدي يا كاهش هزينه‌‌هاي عملياتي است. مميزي انرژي، محكي براي مديريت انرژي در سازمان است كه مباني برنامه‌ريزي مؤثرتر در مصرف انرژي در سازمان را فراهم مي‌آورد.نکات مهمی که می‌بایست پیرامون ممیزی انرژی مد نظر قرار گیرد عبارتند از:
  • گروه ممیزی باید شامل تخصص‌‌های فنی لازم و مربوطه باشد
  • تکرار و تداوم اجرای ممیزی انرژی متناسب به تاثیر فعالیت‌‌ها و اقدامات برنامه مدیریت انرژی
  • موفقیت ممیزی انرژی بستگی به آمادگی‌‌ها و پیش زمینه‌‌هایی دارد که قبل از انجام اقدامات عملی فراهم شده است
  • فهرست محدودی از اقدامات باید تهیه شود، تهیه خلاصه فهرستی از اقدامات، الزامی می‌با …

۱- تعریف:

ممیزی انرژی مجموعه اقداماتی است جهت شناسائی، نحوه توزیع مقادیر و موقعیت‌های مصرف حامل‌‌های انرژی در یک فعالیت یا فرآیند، که طی اجرای آن، فرصت‌‌ها و امکانات صرفه‌جویی انرژی مشخص و ارزیابی می‌گردد. هدف ممیزی انرژی تعیین راه‌حل‌‌هایی برای کاهش مصرف انرژی بر واحد تولیدی محصول (خروجی) و همچنین کاهش هزینه‌‌های بهره‌برداری می‌باشد.

ممیزی انرژی، مبنای رویکرد مدون جهت تصمیم گیری در حوزه مدیریت انرژی است و سعی دارد بین کل انرژی ورودی و مصرف آن موازنه برقرار سازد و کلیه جریانات انرژی را در امکانات یک مجموعه شناسایی و مصرف انرژی را طبق توابع گسسته محاسبه می‌نماید. ممیزی انرژی صنعتی، یک ابزار مؤثر برای تعریف و اجرای برنامه جامع مدیریت انرژی است.

به طورکلی ممیزی انرژی، تبدیل ایده‌‌های صرفه‌جویی به واقعیت، از طریق امکان‌سنجی راه حل‌‌های متناسب با سایر ملاحظات سازمانی در یک چارچوب زمانی مشخص می‌باشد. هدف اولیه ممیزی انرژی تعیین و تخمین راه‌‌هایی برای کاهش مصرف انرژی بر واحد محصول تولیدی یا کاهش هزینه‌‌های عملیاتی است. ممیزی انرژی، محکی برای مدیریت انرژی در سازمان است که مبانی برنامه‌ریزی مؤثرتر در مصرف انرژی در سازمان را فراهم می‌آورد.

نکات مهمی که می‌بایست پیرامون ممیزی انرژی مد نظر قرار گیرد عبارتند از:

  • گروه ممیزی باید شامل تخصص‌های فنی لازم و مربوطه باشد
  • تکرار و تداوم اجرای ممیزی انرژی متناسب به تاثیر فعالیت‌ها و اقدامات برنامه مدیریت انرژی
  • موفقیت ممیزی انرژی بستگی به آمادگی‌ها و پیش زمینه‌‌هایی دارد که قبل از انجام اقدامات عملی فراهم شده است
  • فهرست محدودی از اقدامات باید تهیه شود، تهیه خلاصه فهرستی از اقدامات، الزامی میباشد
  • گزارش ممیزی باید درمدت زمان مشخص تهیه و تکمیل گردد
  • توصیه‌ها و پیشنهادهای ارائه شده بر اساس اولویت‌های هزینهای و زمانی طبقهبندی میشوند
  • پیگیری اجرای سناریوهای تعریف شده در ممیزی انرژی

واژه ممیزی انرژی در فرهنگ لغت یک نمونه‌گیری برنامه‌ریزی شده و بهبود هزینه‌های جاری تعریف شده است، در حالیکه واژه ممیزی انرژی منظورهای زیر را برآورد می‌کند:

  • بدست آوردن مقدار و چگونگی مصرف انرژی یا تبدیل آن از شکلی به شکل دیگر
  • مشخصکردن موقعیتهای کاهش انرژی
  • برآورده کردن اقتصادی روش‌های کاهش مصرف فوق
  • فرموله کردن توصیههای بهبود پروسه

با توجه به ارزیابی عملکرد جاری در هر فرآیند صنعتی، اولویت‌ها در ممیزی انرژی را میتوان شناسایی و تعیین نمود. معمولاً در واحدهای فرآیندی واحدی که دارای پایین‌ترین راندمان و حداقل هزینه جهت ارتقاء راندمان سیستم باشد در اولویت نخست قرار دارد. همچنین رعایت استانداردهای لازم، خصوصاً مسائل زیست محیطی و ایمنی بایستی ملاحظه و رعایت گردد.

می‌توان به تعبیری ممیز انرژی را پزشک صنعت نامید. ممیزی انرژی به طور کلی تحلیل و پردازش اطلاعات انرژی برای یک کارخانه، پیدا کردن گلوگاه‌های انرژی در کارخانه و یافتن پارامترهایی است که به ما کمک می‌کند مصرف انرژی را در کارخانه پایین بیاوریم. این فرایند شامل بررسی روند مصرف از گذشته تا حال، اندازه‌گیری پارامتر‌های انرژی و در نهایت تجزیه و تحلیل اطلاعات بدست آمده می­باشد. اطلاعات انرژی گذشته در یک کارخانه می‌تواند کمک زیادی به ممیزی انرژی بکند. حتی بدون وارد شدن به کارخانه و با بررسی روند سه سال تولید و مصرف انرژی در یک کارخانه و چند پرسش ساده از کارشناسان هر بخش می‌توان راهی کم­هزینه یافت (مثلاً رساندن تولید به ظرفیت اسمی) که مصرف انرژی و هزینه‌‌ها را تا حد زیادی کاهش دهد.

به طور کلی راهکار‌هایی که ارائه می‌شود به دو بخش مکانیکی و برقی تقسیم می‌گردند. از دید هزینه هم می‌توان سه نوع روش بدون هزینه، کم­هزینه و پر­هزینه را در نظر گرفت.

ممیزی انرژی در سه مرحله انجام می‌گیرد:

در مرحله اول با بازدید از کارخانه می‌توان تشخیص داد که کجا مشکل دارد. مثلاً از دود اگزوز می‌توان فهمید که بویلر خوب کار نمی‌کند.

در مرحله دوم اندازه‌گیری نیز وجود دارد که تجهیزات اندازه‌گیری در کارخانه نصب می‌گردد و با کمک آنها مصارف انرژی اندازه‌گیری می‌گردد.

در مرحله سوم وارد جزئیات کار می‌شویم و راندمان تجهیزات را نیز مورد بررسی قرار می‌دهیم.

در قانون بهره‌وری انرژی ۲۰۰۱ چنین آمده است:

ممیزی انرژی به صورت ارزیابی، نظارت و تحلیل مصرف انرژی تعریف می‌شود که شامل تهیه گزارشی فنی است و آن گزارش حاوی پیشنهاداتی برای بهبود راندمان انرژی با آنالیز هزینه- فایده و طرح کاهش مصرف انرژی می‌باشد.

۲- نیاز به ممیزی انرژی

در بسیاری از صنایع، سه ردیف مهم هزینه عملیاتی وجود دارد که عبارت است از:

  • کارگر
  • مواد اولیه
  • بخش‌‌های انرژی (الکتریکی و حرارتی)

اگر کسی بتواند مدیریت پذیری هزینه یا صرفه‌جویی‌‌های بالقوه هزینه در هر یک از سه ردیف مهم هزینه عملیاتی را دریابد، معلوم خواهد شد که انرژی در سطح بالاتری نسبت به بقیه قرار می‌گیرد. بنابراین در مدیریت انرژی حوزه‌‌های استراتژیک کاهش هزینه را شامل می‌شود.

ممیزی انرژی به فهم مطالب بیشتر در مورد راه‌های مصرف انرژی و سوخت در صنایع و همچنین شناسایی حوزه‌‌هایی که تلفات در آنها اتفاق می‌افتد یا امکان بهبود آنها وجود دارد، کمک می‌نماید. ممیزی انرژی جهت گیری مثبتی برای کاهش در هزینه انرژی، تعمیر و نگهداری پیشگیرانه و برنامه‌های کنترل کیفیت دارد، که برای فعالیت‌های تولید و بهره‌وری اهمیت ویژه‌ای دارد.

تأثیر و کمک برنامه‌های ممیزی در موارد زیر است:

  • متمرکز شدن بر روی تغییرات در هزینه‌های انرژی
  • در دسترس بودن و اطمینان از عرضه انرژی
  • تصمیم در مورد اختلاط در کاربرد مناسب انواع حامل‌های انرژی
  • شناسایی فن‌آوری‌های صرفه‌جویی انرژی
  • اصلاح تجهیزات به جهت صرفه‌جویی انرژی

نوع ممیزی انرژی به موارد زیر بستگی دارد:

  • عملکرد و نوع صنعت
  • سطوح و حدود لازم برای انجام ممیزی
  • پتانسیل و موقعیت کاهش هزینه‌ها و مقدار مطلوب آن

۳- مزایای ممیزی انرژی

مهمترین مزیت اجرای یک پروژه ممیزی بدست آمدن شناسایی کافی از شرایط موجود و مقایسه و تعیین وضعیت آن نسبت به شرایط بهینه قابل حصول و نیز مشخص شدن روش اجرایی جهت ارتقاء سیستم از شرایط موجود به شرایط بهینه خواهد بود. بطور خلاصه مهمترین نتایج ممیزی انرژی به شرح ذیل خواهد بود:

  • تعیین نحوه جریان جرم و انرژی در واحدهای مصرف‌کننده و واحدهای جانبی تولیدکننده حامل‌های انرژی
  • تعریف پارامتر شدت مصرف انرژی برای واحدهای مختلف فرآیندی، جانبی، کل واحد صنعتی

مقایسه این پارامتر با شرایط بهینه مشخص کننده نقاط ضعف کارکرد تجهیزات و بهره برداری بوده و ثبت و مقایسه زمانی این پارامتر نیز ابزار موثری جهت کنترل سیستم در اختیار می‌گذارد.

  • تعیین وضعیت راندمان کاری تجهیزات مصرف کننده انرژی، میزان اثربخشی تجهیزات تبادل کننده و راندمان سیستم انتقال و توزیع حامل‌های انرژی
  • تعیین فرصت‌های صرفه‌جویی انرژی به همراه امکان‌سنجی‌های فنی و اقتصادی لازم

مشخص شدن میزان اثربخشی هر طرح و اثرات متقابل اجرای طرح روی سایر شرایط فرآیندی و نیز مشخص شدن حجم سرمایه‌گذاری مورد نیاز از نتایج مهم یک پروژه ممیزی است. با استفاده از داده‌های بدست آمده از یک ممیزی انرژی، مدیران واحد می‌توانند تصمیم‌های مناسبی جهت اجرای پروژه‌های منجر به صرفه‌جویی اتخاذ نمایند.

  • تهیه مناسب‌ترین برنامه اجرایی جهت کنترل و حفظ شرایط بهینه فرآیند و کنترل شرایط کاری تجهیزات و نیز تعیین مناسب‌ترین پروژه‌های اجرایی جهت بهسازی شرایط مصرف بر اساس اولویت ارزشمندی و میزان هزینه طرح‌ها

بدیهی است که نیل به این اهداف در هر واحد صنعتی با توجه به پارامترهای مختلف و شرایط تعیین کننده موجود، برنامه‌ریزی و مطالعات خاص خود را طلب نموده و نیاز به شناخت کاملی از واحد دارد. شناخت کافی ممیز از فرآیند و نحوه تولید محصول و آگاهی از نقاط کلیدی و پرمصرف در پروسه تولید آن باعث خواهد شد تا ممیز بتواند بر پایه این دانسته‌ها، سریعتر، بهتر و کاملتر به اهداف تعیین شده دست یابد. همچنین تعیین دقیق شرایط مصرف با انجام فعالیت‌های میدانی و حضور در واحد و انجام اندازه‌گیری‌های لازم بدست می‌آید که اجرای صحیح آنها نیاز به برنامه‌ریزی دقیق و اجرای برنامه در شرایط کوتاه و مناسب زمانی و شناخت کامل از توانایی‌های دستگاه‌های مختلف اندازه‌گیری دارد. تشخیص و تعیین میزان اثربخشی فرصت‌های صرفه‌جویی انرژی نیز نیازمند شناسایی کامل شرایط فرآیند، درک صحیح از شرایط و پتانسیل‌های موجود و تعیین اثرات متقابل تغییرات پیشنهادی در شرایط کاری دارد.

۴- ممیزی انرژی در صنعت

مطابق با استاندارد ISO 50002 ممیزی انرژی در سه سطح متفاوت و با توجه به نیاز هر سازمان قابل انجام است. البته ممکن است در برخی از سازمان‌ها، جزییات ممیزی انرژی در بین سطوح ۱ الی ۳ قرار گیرد. سطح ۱ حداقل جزییات لازم برای ممیزی انرژی را در برمی‌گیرد و سطح ۳ جامع و کاملترین سطح ممیزی می‌باشد. سطح مناسب جزییات مورد نیاز برای ممیزی انرژی، با توجه به هدف ممیزی، مصارف و استفاده از انرژی و منابع در دسترس برای ممیزی تعیین می‌گردد. به عنوان یک فعالیت مقدماتی برای ممیزی، لازم است داده‌های در دسترس برای ممیزی انرژی مشخص و اینکه آیا داده‌ها برای انجام سطح بالاتری از ممیزی کافی است، مشخص گردد و اگر اندازه‌گیری تکمیلی لازم باشد، محدوده و وسعت آن تعیین گردد. جهت انجام ممیزی سطح ۲ و ۳ لازم است با توجه به تغییرات سالانه انرژی مطابق با قانون هدفمندی یارانه‌ها، تعرفه‌ کنونی و یا تعرفه مرجع هزینه‌های انرژی برای تحلیل‌های اقتصادی مشخص گردد.

بطور کلی بدون توجه به سطح و جزییات مورد نظر از ممیزی انرژی لازم است مطابق با استاندارد ISO 50002 فرایند ممیزی انرژی را انجام داد.

فرایند ممیزی انرژی

مراحل متداول در ممیزی انرژی عبارتند از:

  • تدارک ممیزی انرژی
  • اجرای ممیزی انرژی (جمع آوری داده‌ها و بازنگری، بررسی ماشین آلات و اندازه گیری، مشاهده و بررسی فعالیت‌های عملی، ثبت داده‌ها و تجزیه وتحلیل آنها)
  • گزارش ممیزی انرژی (با استفاده از نتایج به دست آمده و ارائه پیشنهادات)
ادامه مطلب